Gründarar og ekspertar: Saman skal dei gjere mat av butaren.
Taregruppa. F.v.: Audun Oddekalv - Seaweed, Lill-Ann Gundersen - Norges Vel, Jorunn Skjermo - Sintef Fiskeri og Havbruk, Dagbjørn Skipnes - Nofima, Daniel Fedøy - Seaweed, Marthe Jordbrekk Blikra - Nofima, Sølvi Blom - Seaweed. Foto: Marit Bendz

Tare til bords

Matforskarar og gründarar går saman om å gjere mat av tareskog langs norskekysten.

Kontaktperson
Portrettbilde av Dagbjørn Skipnes
Dagbjørn Skipnes

Seniorforsker
Tlf.: +47 926 92 252
dagbjorn.skipnes@nofima.no

FAKTA

Seaweed AS i Askvoll kommune i Sogn og Fjordane ynskjer å etablere ei verdikjede for dyrking av tare og produksjon av sunne, trygge og økologiske matprodukt for den nasjonale og internasjonale marknaden. Forskingsprosjektet skal utforske dyrkingsmetodar, teknologi og prosesseringsmetodar for å skape ein effektiv, stabil og føreseieleg produksjon og råvarekvalitet.

Tareåkeren ligg i Værlandet, medan produksjonslokala ligg i Bulandet.

Daniel Fedøy heng over båtripa med fanget fullt av tare.

– Desse har vokse kolossalt dei siste månadene, fortel Fedøy. Han er dagleg leiar i Seaweed AS, eit av selskapa som satsar på kommersiell taredyrking.

Tare kan nyttast til både fôr, gjødsel og bioenergi. Men Fedøy og Seaweed tenkjer mat: Kvifor ikkje berre ete taren som den er, med alt det gode den har i seg?

Næringsrik nyskaping

Tare er svært rik på mineral og vitamin, mellom anna B12 som vegetarianarar og veganarar treng. Protein i taren har høgare innhald av essensielle aminosyrer enn planter som vert dyrka i landbruket. Tare kan og ha medisinske eigenskapar som antibiotisk verknad, styrking av immunforsvaret og kolesterolsenkande effekt.

Sjølv om butaren veks godt på taua, er det mykje å ta stilling til på vegen frå tare i havet til matbordet. Kva type tare? Korleis skal taredyrkarane prosessere den? Kva vil gourmetkokkane, storkjøkena og matindustrien ha?

For å finne svar på desse spørsmåla gjekk Seaweed saman med Norges Vel og forskarar frå Nofima, Sintef fiskeri og havbruk og NIFES om eit forskingsprosjekt som fekk finansiering frå Regionalt Forskingsfond Vest.

Når både havbrukaren, biologen, biokjemikaren, termodynamikaren og produktutviklaren sit i same båt ute ved tareåkeren, er målet å skape grunnlag for at taren kan kome på matbordet i større grad, og i heilt andre former, enn i dag.

Nofimaforskar Dagbjørn Skipnes har mange gode idear til korleis ein kan ta vare på taren som skal brukast til mat.

Nofimaforskar Dagbjørn Skipnes har mange gode idear til korleis ein kan ta vare på taren som skal brukast til mat. Foto: Marit Bendz

Forskarmat

– Dette er moro. I dette prosjektet kan eg bruke alle utdanningane mine, smiler teoretikaren Dagbjørn Skipnes i Nofima. Han er sivilingeniør, termodynamikar og har doktorgrad på varmebehandling av torsk. Dei diskuterer arbeidslina, og forskaren har mange forslag. Korleis skal ein vaske, kutte, pakke? Kor store skal pakkane vere?

– Vi veit ikkje heilt kva maskiner som trengst enno, det kjem an på korleis ein vil produsere. Skal dei blokkfryse eller singelfryse? Det er vanskeleg å pakke heile blad. Kva med å hermetisere? Sylte? Tørke? foreslår forskaren.

Tareproduktet skal undersøkjast grundig for å sikre at matkvaliteten er god. Mellom anna skal forskarane vurdera fargen på taren. Ein lys, klar og grøn farge gjer seg betre på tallerkenen enn mørk brun. Teksturen er også viktig når taren skal vera mat. Han må vera god å tygge – korkje seig eller dvask.

Grilltare: Du treng ikkje pakke maten inn i folie når du har tare, meiner forskarane Jorunn Skjermo (Sintef) og Dagbjørn Skipnes (Nofima). Når pakken kjem på grillen går fargen frå brun til grøn.

Grilltare: Du treng ikkje pakke maten inn i folie når du har tare, meiner forskarane Jorunn Skjermo (Sintef) og Dagbjørn Skipnes (Nofima). Når pakken kjem på grillen går fargen frå brun til grøn. Foto: Marit Bendz

Blindpassasjerane

Ny på laget er miljø- og energiingeniøren Marthe Jordbrekk Blikra, som er student ved Universitetet i Stavanger. I løpet av det neste året skal ho skrive ei masteroppgåve i biokjemi ved Nofima om kva mikroorganismar som vert med taren opp frå havet. Ho klør i fingrane etter å gå i gang med studia av mikroorganismane. Nokre av dei forsvinn når taren vert vaska. Nokre døyr under nedfrysing, andre under varmebehandlinga.

– Eg liker tareprosjektet fordi det er bærekraftig og økologisk. Dei nyttar ein ressurs som ikkje belastar miljøet, seier ho.

Sidan det ikkje eksisterer noko regelverk med grenseverdiar for framandstoff i tare, ligg det eit stort arbeid i å analysere og vurdere risikofaktorar, slik at ein kan sikre produksjon av trygge råvarer og matvarer. Blikra skal levere rapporten sin i juni 2016.

Målet er å få vind i taresegla, slik at den etterspurde taren kjem lett i sal og kan brukast på tallerkenen - som her, frå kafeen Havsalaten.

Målet er at den etterspurde taren kjem lett i sal og kan brukast på tallerkenen – som her, frå kafeen Havsalaten. Foto: Marit Bendz

Grønsaker frå havet

Vegg i vegg med produksjonslokala ligg kafeen Havsalaten. På kjøkenet står Gunhill Sæle-Bjørkhaug og lagar gulrotsuppe på tarekraft. Med inspirasjon frå kokkane på Norsk Sjømatsenter har ho utvikla nokre eigne tareoppskrifter, mellom anna pestovariantar.

Lekre, små kanapear med eit grønt taresegl på ventar på svoltne forskarar og gründerar. Om prosjektet lukkast, er det stor sjanse for at lekker taremat kjem på menyen til Havsalaten.

Slike tareflak vil gourmetkokkane ha, fortel Gunhill Sæle Bjørkhaug på kafé Havsalaten.

Slike tareflak vil gourmetkokkane ha, fortel Gunhill Sæle Bjørkhaug på kafé Havsalaten. Foto: Marit Bendz

Tarevarer

Kommersiell taredyrking er heilt nytt i norsk samanheng, og om lag ti bedrifter er i gong med å prøve seg. Førebels er det ingen som dyrkar tare til mat for ordinært sal i Noreg. Men prognosane for Seaweed ser lovande ut, og interessa for produkta vert stadig større.

– NRK Sogn og Fjordane intervjua oss om verksemda. «Tener på tare» var overskrifta. Vel, vel – det er eit stykkje fram til vi tener på dette, vedgår gründarane. Men Seaweed er først ute, verksemda har eit draumelag å støtte seg til, og dagen etter ringde ein kokk frå Brimiseter og ville ha tare.

Dei trudde marknaden ville ha ferdig kappa blad. Men så synte det seg at gourmetkokkane ynskjer heile flak. Det vert mykje prøving og feiling framover.

Saman med prosjektdeltakarane skal dei i året som kjem betre dyrkingsteknikken, sørgje for at mattryggleiken vert teken vare på, og utvikle marknaden, slik at tareproduktet vert tilpassa dei som vil kjøpe det.

VISSTE DU AT… ?

I dag vert tare nytta mykje som mat i Asia. Også USA, Island og Irland er blant dei landa der tare er på veg inn som mat.

I Norden har tare vorte nytta som mat heilt sida vikingtida. Særleg tørka søl, ein raudalge, var ein viktig del av kosthaldet når vikingane reiste på tokt. Ikkje minst heldt taren skjørbuken unna.

I nyare tid har tare mellom anna vorte nytta som kosttilskot. Nærings- og legemiddelindustrien  har i mange år nytta alginat som bindemiddel. Vitalia taremel vart marknadsført som gudegåva frå havet. For kystbøndene har tare vore ein god ven å ty til i vårknipa som dyrefôr, men og som jordforbetringsmiddel.

 Prosessteknologi  

Les mer om:

Relatert innhold